29

Liderlik, yöneticilik, başkanlık gibi kavramlar her zaman doğru yerlerinde kullanılmıyor. Aşağıdaki görüşü öneriyorum:

Yöneticilik ve başkanlık (ve temsilcilik), birer "iş"tir (Profession). Yönetici, bir topluluğu yönetme işini yapmak üzere esasen dışardan (yani üçüncü şahıstan) atanmış kişidir. İşi yönetmektir, ilgili topluluğun seçtiği bir kişi değildir, ilgili topluluğun içinden gelmesi şart değildir. Sef, müdür gibi statüler, yönetim işinin statüsünü ifade eder.

Başkan (ve temsilci), bir topluluğun, kendini tanımlanmış, belli, belirgin konularda yönetmesi (başkan) veya temsil etmesi (temsilci) için seçtiği kişidir. Topluluğun kendisi tarafından seçilir ve yapmak üzere seçildiği işi yapar. Yönetim Kurulu Başkanı, federasyon başkanı, kulüp başkanı, sivil toplum kuruluşu başkanı, meclis başkanı, parti başkanı, sendika başkanı, işyeri temsilcisi, öğrenci temsilcisi gibi görevler bu tanıma girer ve yine bir iş ve bir statü belirtir.

"Liderlik" (Leadership) bir iş veya statü değil, bir karakter özelliğidir. Bu karakter özelliği, iki parçadan oluşur:karizma ve vizyon.

"Karizma", insanları etkileyebilme yeteneğidir. Karizmanın daha "specific" bir tanımı bildiğim kadarıyla yok. Hani 50 kişinin bulunduğu bir salona aynı anda 5 kişi girerse salondaki 50 kişinin dikkatini o beş kişi eşit şekilde çekmez ya, insanların dikkatini çeken kişi "karizması yüksek"tir. Bu kişi karşı cinsten olması gerekmez, kıyafetinin ilgi çekici olması gerekmez, garip hareketler yapması gerekmez, ama o insan "fark edilir". Olumlu anlamda fark edilmesi de gerekmez, sadece "fark edilir". O insanın karizması yüksektir. Karizması düşük olan insan ittirerek karizmasını yükseltemez, karizması yüksek insan ise ne kadar uğraşsa da düşüremez. Bir insanın karizması "given" dir. Şimdi liderlik açısından karizmanın önemine geliyorum ve bu çok önemli: Karizması yüksek insan topluluğu etkiler, etkisi altına alabilir, karizması düşük insan topluluğu etkileyebilemez.
"Vizyon" ileriye dönük çıkarımlar yapabilme, hedef koyabilme, ileriyi "kestirebilme", gelecek ile ilgili karmaşık faktörleri biraraya getirip anlaşılır bir sonuç çıkarma yeteneğidir.

Karizma ve Vizyon, bir insanda yüksek düzeyde biraraya gelmişse, o insanda liderlik özelliği kuvvetli olur.

Bazı insanların karizması yüksektir ve topluluğu etkilerler. Ancak vizyon düşükse etkiledikleri topluluğa ne hedef vereceklerini bilemediklerinden sadece etkiledikleriyle kalırlar. Karizması yüksek insanlara örnekler vermeye çalışayım: İbrahim Tatlıses, Madonna, Hülya Avşar'ın eşi (ismini hatırlayamadım), şu çok hayranı olan internette kızları "öpen" Türk (ki bu da e-karizma zannediyorum), Tayyip Erdoğan (vizyon'undan emin değilim), Süleymen Demirel (aynı şekilde vizyon'undan emin değilim), Barbra Streisand, Andre Agassi, herhalde Reha Muhtar...gibi

Bazı insanların karizması düşüktür ancak vizyonları yüksektir. Çok iyi "ikinci insan", "danışman" olurlar. Üzerinde tartışma başlatmamak umuduyla yazıyorum: bence Kemal Derviş iyi bir örnek. Mümtaz Soysal da iyi bir örnek gibi geliyor bana. Hüsamettin Özkan (belki, karizma yok ama vizyon var mı??), Paul McCartney, Eric Clapton, İsmet İnönü.

İkisini (Karizma ve Vizyon) birleştirebilen insanlara iyi iki örnek Mustafa Kemal ve Adolf Hitler. Arasını siz doldurun.

Liderlik yeteneğinin liderlik yapma fiiline dönüşmesi için ise ortamda bir belirsizlik olması gerekiyor. Liderlik yeteneği olup da bunun ortaya çıkacağı ortam oluşmaması nedeniyle bunu hiç fiiliyata dönüştür(e)memiş, veya arada sırada ortaya çıkartan durumlar da var. Geçenlerde sizlere "link verdiğim"(öff be) yazıda bahsediyordu: Winston Chuchill, harb çıkmadan önce başarısız sayılan bir politikacıymış.

Daha fazla kafanızı şişirmeyeyim, "liderlik" konusuna bu görüşlerin eklenmesi faydalı olabilir diye düşündüm.

Belki (aslında belki değil, açık ve kesin olarak) alakasız gibi olacak ama, bu mesajıma yeni duyduğum bir tanım eklemek istiyorum.

Bir CEO'nun "teamwork" tanımı:

"Teamwork is a group of people doing what I say."