21

Kurumsal Kültür Vardır (ve biz istemesek dahi oluşur)

Kurumsal Kültür, ilk girdilerini milli kültürden alır. Kurum hangi ülkede ise o ülkenin insanlarını işe aldığında ortak tabanı milli kültür olan bir insan topluluğu ile çalışmaya başlar. Zamanla bu kurumun değerleri ve çalışma şekli oluşur. Bu oluşumda bireylerin herbiri, değişen ağırlıkta rol oynar. Bireylerin rollerinin ağırlıkları, organizasyonel seviye ile bağlantılı olduğu gibi, aynı zamanda şahsi yapılardaki "toplumu etkileyebilme" özellikleri ile de bağlantılıdır. Bu son derece karmaşık, dinamik, iki yönlü çalışan (hem etkileyen hem de etkilenen) ve formüle edilmesi zor (veya imkansız) karşılıklı etkileşim sayesinde kurum çalışanlarının tarzları bazı yönlerden giderek birbirine benzemeye başlar. O kurumun bir ortak çalışma şekli oluşur; bu çalışma şekli belirgin olarak toplumun ortak kültüründen farklılaşma göstermeye başlar. Kurumla özdeşleşen bu oluşumu "kurumsal kültür" olarak adlandırmak mümkündür.

Bir örnek ile açıklık getireyim: Kentsa, İzmit'in hemen doğusunda bulunan ve ona yakın Sabancı bağlantılı şirketin fabrikalarının birarada yeraldığı bir kampüstür. Bu fabrikaların çalışanları o bölgenin insanlarıdır, dolayısıyla aynı "havuz" dan gelmedir. Yöneticilerin ise bir kısmı o bölgeden, bir kısmı ise Türkiyenin başka bölgelerinden gelmedir, sonuçta yine ortak bir "havuz" söz konusudur. Bu kadar ortak özelliği olan ve iç içe yaşayan bu şirketlerin çalışma şekilleri, ortak yanları olmakla birlikte, birbirinden belirgin şekilde farklılıklar göstermektedir. Doğal olarak oluşan kültürlerin birbirine göre daha olumlu veya olumsuz tarafları bulunmaktadır. Kültürlerin olumlu taraflarını birbirine aşılayarak daha zengin ortak bir kültür yaratmak amacıyla bu şirketler arasında yönetici transferleri yapıyoruz ve iletişim ağları kuruyoruz. Bu çabamızdan olumlu neticeler almakla birlikte şirket kültürleri arsındaki farklılık belirgin olarak kendini göstermektedir.

Kurumsal Kültürün bir de uluslararası boyutu var. Çokuluslu şirketlerde görülen bu oluşumu ülkelerin milli kültürleri ve kurumun merkezinin çalışma şeklinin yanı sıra, bölgelerdeki kurumların herbirinde oluşan bölgesel kurumsal kültürler beslemektedir. Çokuluslu şirketlerin kültürleri bazı yönlerden milli kültürlerin ve bölgesel kurumsal kültürlerin önüne geçmektedir. Gittikçe globalleşen (küçülen) dünyamızda kurumsal kültür giderek daha fazla ağırlık kazanacağa benziyor. Belki de yarın birgün bir "Toyota Kültürü"nü bir "Japon Kültürü"nden, bir "Daimler-Chrysler Kültürü" nü bir "Alman Kültürü" veya "Amerikan Kültürü"nden daha fazla kullanacağız.

Peki kurumsal kültür diye bir şey varsa ve bizler istemesek dahi oluşuyorsa bunu kurumlarımızı daha ileriye götürmek için ne şekilde kullanabiliriz? Burada üç aşamalı bir döngü öneriyorum: Tanıma, Hedef Belirleme, Planlama ve Yönlendirme.

Tanıma: Kendi Kurumumuzun Kültürü nedir? Neye benzer? Ne yönlerden kuvvetlidir, ne yönlerden zayıftır? Bu aşamada yanlış yapma riski, olan ile gönlümüzce olması gerekeni birbirine karıştırmaktır. Bu değerlendirmenin tarafsız olarak yapılması gerekmektedir. Mümkün olduğunca detaylı bir fotoğraf çekimidir. Dışardan profesyonel bir göz tarafından yapılması "tarafsızlık" ilkesinin sağlanmasında yardımcı olacaktır.

Hedef Belirleme: Bu kurumun çalışma şeklinin, kültürünün ne şekilde olmasını istiyoruz? Bu aşamada Kurumsal Değerler (Misyon,Vizyon, Strateji ve Politikalar) ve kurumun Stratejik Hedefleri girdi teşkil ederler. Hedef Belirlemede de profesyonel bir dış kuruluştan yardım alınabilir, ancak ağırlık kurumun kendisinde olmalıdır. Sizin ne istediğinizi sizden daha iyi kimse bilemez.

Planlama ve Yönlendirme: Mevcut Kültür ile Hedef Kültür arasındaki farklar nelerdir? Bu farkları nasıl aşarız? Bu aşamada kullanılacak yöntem teknik bir konudur. Uzmanlarca yapılması gereklidir. Genellikle kullanılan araçlar davranışsal eğitim programları, ekip çalışmaları, ve katılımı özendirici yönetim teknikleridir.

Özetle Kurumsal Kültür, kurumumuzun başarısını veya başarısızlığını etkileyen, bizim irademiz dışında da oluşan, doğru şekilde ele alındığında kurumumuzun etkili bir aracı olabilen bir oluşumdur.

Turgut Uzer
29/03/1999
(Milliyet İK ekinde yayınlandı)