-25-

Run Flat Tyre

Bir yerden bir yere gitmek için arada otomobile biniyorsanız bu konu sizi de ilgilendirebilir:

Otomobilde kullanılma ihtimali düşük olduğu halde, önemli bir maddi değer, hacim, ve yük faktörü olduğu halde sürekli olarak taşınan bir "yedek parça"dır yedek lastik, veya "stepne".

Her zaman bu özelliği dikkatimizi çekmez ama, otomobil'in yerle tek teması lastiklerdir. Otomobil'in "yürümesi" lastikler üzerinde olur.

"Peki lastik patladığında ne olacak?" sorusuna doğru düzgün bir cevap bulununcaya kadar otomobil üreticileri, arabanın dişe dokunur bir bölümünü yedek lastiğe ayırmak durunda kaldılar.

"Aspect Ratio" su çok düşük, geniş lastik kullanan spor araçların bagajına pneumatic yerine dolgu dar yedek lastik koyarak lastik patladığında arabanın yedek dolgu "lastikcik" üzerinde en yakın bakım istasyonuna kadar kör topal gidişine olanak sağlayan düzenek ise olsa olsa bir "ara çözüm" sayılabilir.

Pneumatic lastik, içerdeki hava basıncının dışardaki hava basıncından çok yüksek olması suretiyle arabayı taşır. İçerdeki çok yüksek basınçlı hava ile dışardaki hava basıncı arasındaki lastik'te herhangi bir nedenle bir açılma olduğunda ise basıncın yüksek olduğu yerden alçak olduğu yere doğru hava akımı oluşur, ve içerdeki hava basıncı düşer. Hava basıncı düşünce lastiğin yanakları deforme olur, bu ise ısı oluşmasının artmasına neden olur, ısının artması daha fazla yumuşama, daha fazla yumuşama daha fazla deformasyon getirir, sonuçta birleşik etki ile yanak çöker, jant sırt'ın üzerine oturur, otomobilin yürümesinde israr edilirse bu sefer jant lastiği keser ve atar. Neticeten lastiği patlamış araba gidemez, durur. Durduğu yerde yedek lastik olma ihtimali son derece düşük olduğundan otomobiller yedek lastiğini kendi üzerinde taşırlar. (Prensip referansı: "zero-base" anlatım)

Pneumatic lastiklerde yapılan geliştirmeler lastiğin "patlama" ihtimalini çok düşürdüyse de, yedek lastiği gereksiz hale getiremedi.

O halde yedek lastiği gereksiz hale getirecek adım, lastiği patlamış aracın "hareket kabiliyeti"ni, sınırlı şartlarda da olsa, bir süre daha korumaktan geçmeliydi.

Lastik işinin "üç büyükler"i Good Year, Michelin, ve Bridgestone bu konuda yıllardır çalışıyorlar. Bu çalışma her halikarda otomobil üreticileri ile birlikte yapılıyor, çünkü hava kaybeden lastikle otomobil'in emniyetli şekilde sürülebiliyor olmasının bir ön şartı, lastiğin hava kaybettiğinden sürücünün haberi oluyor olması(ve bu bilgiyi dikkate alarak normalden çok daha yavaş ilerlemesi ve belli bir mesafe içinde bir bakım istasyonunda durup lastiği tamir ettirmesi). Dolayısıyla otomobilden stepne'nin çıkmasının bedellerinden bir tanesi lastiklerde hava basıncınnı monitör, veya en azından ölçüp on line raporlayan bir sensör sisteminin OE(Original Equipment) listesine dahil edilmesi.

Good Year, yanağın daha mukavim hale getirilmesi ve standart jant kullanımı prensibi üzerinde çalışageldi. Yanakta hem daha kuvvetli, hem daha yüksek ısıda özelliklerini daha iyi koruyan malzemeler kullanmak suretiyle lastiğin hava kaybetmeye başlaması ile yanağın çökmesi arasındaki süreyi uzatma yoluna gitti. Bir süre önce ABD'nin bazı bölgelerinde "EMT" ismiyle bir lastiği launch ettiler. EMT="Extended Mobility Tyre" (nasıl isim ama??). Gövdesinde Çelik ve Rayon kullanan bu lastiğin topukları da özel olarak yükseltilmişti. Rivayete göre Bekaert ve Good Year bu projede ortak olarak çalıştı, hatta Bekaert'in teknik merkezinde hamşo bir Türk mühendisin bu projeye fazlasıyla bulaştığı söylenir. EMT, tasarımı sırasında hedeflenen segmentlerin birçoğunda hedeflenmiş penetration'u ilk impact'te bulamadı, ancak penetration artmaya devam ediyor(ürün launch'larında bu normal bir durumdur). Öte yandan, tasarım sırasında birinci öncelikle hedeflenmemiş bazı segmentlerde ise beklenenin çok üzerine bir initial penetration ile pazara girdi(ürün launch'larında bu da normal'dir). Bir segment'te ise bir superstar oldu EMT: büyük şehir ghettolarından günlük olarak geçiş yapan bayan sürücüler(security). Good Year, EMT'yi ABD'nin çeşitli şehirlerinde launch ettiği hafta, o sıralar "Otomobil'de lastik hava basıncı sensörü" piyasasının lideri olan "SmarTire"(nasıl isim ama?)'ın hisse senedi değerinde çok ciddi bir artış olmuştu. "SmarTire", bu headstart'ı capitalize edemedi, birkaç yıl içinde bu piyasaya yeni oyuncular girdi, şimdi ciddi bir rekabet var.

Michelin ise sadece lastik'te değil, aynı zamanda jant'ta değişiklik yapma yoluna gitti. Kuvvetlenen yanak, aynı zamanda jant tarafından desteklenecek. Genel prensipte bir başka değişiklik ise jant'ın iç ortasına yastığımsı bir dolgu ile jant'ın lastiği tamamen ezmesi önleniyor. Michelin bu projeyi SKF, Wabco, ve TRW automotive ile birlikte yürütüyor ve aynı zamanda ismine "TIPM" dedikleri bir sistem ile destekliyor(TIPM=Tire Intelligent Pressure Management System", peki bu isim nasıl??). Michelin'in Run Flat Tyre'a yaklaşımı okumak isterseniz tıklayın (Çok teknik bir dille yazılmamış, rahat okunuyor): http://evolution.skf.com/gb/article.asp?articleID=496

Bridgestone da bu konuda çalışıyor. Her zamanki gibi tasarım aşaması daha dışarıya kapalı, daha uzun zaman alıyor, ve diğerlerinin yaptığını sürekli gözetleyen bir süreç. Bridgestone Japon firması, ve hareket tarzları bunu inkar etmiyor.

Pirelli ve Continental de bu konuda boş durmuyor. Continental bu konuda yakında bir çıkış yaparsa şaşmamak gerekir.

Otomobillerde "stepne" ortadan kalkacak. Üstelik "stepne"nin "radyatör ızgarası"nda olduğu gibi estetik ve marka imajı gibi ilave olumlu özellikleri olmadığı için fonksiyonel olarak gerek kalmadığı günden itibaren otomobilden sökülüp atılacak, "kirko" ve "bicon anahtarı" ile birlikte.